Annar dagur ársins

Annar dagur ársins. Það er eitthvað einkennilega „venjulegt“ við þennan dag. Fyrsti janúar er eins og hátíðlegur altarisklútur lagður yfir hjartað; ofinn úr minningum, áramótaskálum, tárum og loforðum. Allt þar, allt í einu. En annar janúar… hann er eins og lífið fari að reyna að byrja aftur. Hversdagsleikinn bankar upp á – án hans.

Í morgun vaknaði ég og fór beint í verkin. Kveikti ekki á kerti. Sagði ekki „góðan daginn, litli bróðir“ í huganum. Ég fór í sturtu, gerði kaffi, svaraði skilaboðum og hugsaði um reikninga, hundinn, börnin og dagatalið.

Svo, löngu seinna um daginn, skall það á mér eins og kaldur gusti: „Ég hef ekki hugsað um Dodda í dag.“

Það er hræðileg tilfinning að uppgötva þetta. Eins og ég hafi svikið hann. Eins og ég sé komin skrefinu nær því að „halda áfram“ – sem hljómar í mínum eyrum eins og að yfirgefa hann í annað sinn. Samviskubitið læðist aftan að mér: Hvernig gat ég gleymt? Hvers konar systir gerir það? Ef ég elska hann svona mikið – hvernig gat dagurinn runnið sitt skeið án hans?

Þegar heilinn reynir að hlífa hjartanu Það er auðvelt að halda að gleymska sé skortur á ást. En ef við stöldrum við, vitum við að hið gagnstæða er nær sannleikanum. Heilinn er ekki hannaður til að brenna í stöðugri sorg allan sólarhringinn. Hann býr til litla glugga þar sem við getum andað, sett í þvottavél, hlegið að asnalegu myndbandi eða áð yfir kaffibolla – án þess að springa.

Þessir gluggar eru ekki svik. Þeir eru varnarbúnaður. Ég gleymdi Dodda ekki af því hann skipti ekki máli. Ég gleymdi honum í smástund vegna þess að hjartað mitt þurfti örlitla hvíld frá því að blæða.

Ást sem mælir ekki klukkustundir Samviskubitið hvíslar: „Ef þú hugsaðir ekki um hann í heilan dag – elskarðu hann þá nógu mikið?“

En ástin vinnur ekki á tímaskráningu. Hún telur ekki mínútur. Ástin sem bjó milli mín og Dodda er vefur sem liggur í gegnum allt lífið mitt. Hún er í viðbrögðunum mínum, í því hvernig ég hugsa um aðra, hvernig ég ver fólkið mitt og hvernig ég stend upp þegar ég hrasi. Hann er í húmorinum sem mótaði mig, í hugrekkinu og í mótþróanum.

Það hverfur ekki þótt heilinn sé í þvotta- og matvandræðum í nokkra klukkutíma. Það er ekki þannig að ég sé annaðhvort að hugsa um hann eða búin að gleyma honum. Hann er orðinn hluti af sjálfri mér. Manni er ekki ætlað að muna eftir sjálfum sér með meðvitaðri hugsun allan daginn – maður bara er.

Sálin er ekki með stimpilklukku Stundum hjálpar mér að hugsa þetta svona: Doddi situr ekki einhvers staðar í öðrum heimi með skeiðklukku og segir: „Jæja, hún hugsaði ekkert um mig frá 11:15 til 18:42 – mínus stig fyrir hana.“

Ef við trúum því að sálin lifi – að hann sé í ljósi og friði – þá er sú sál ekki smásmuguleg. Hún er ekki í eftirliti. Ég trúi því að sálin vilji frekar sjá að ég geti hlegið, andað, skapað og borðað heita súpu án þess að kafna úr sektarkennd. Að hann sjái mig og hugsi: „Gott, hún er að reyna. Hún er að lifa. Hún er ekki búin að gefast upp.“

Sálin hans þekkir ástina betur en höfuðið mitt gerir. Hún veit að þögn um stund er ekki yfirgefun. Hún er hlé.

Að leyfa lífinu að hreyfast Samt er samviskubitið raunverulegt, eins og beiskt bragð undir tungunni. „Ég hefði átt að kveikja kerti. Ég hefði átt að stoppa.“ En samviskubit í sorg byggir oft á óraunhæfum kröfum: Að við eigum að standa heiðursvörð við dyr minninganna allan sólarhringinn. Engin manneskja þolir það.

Það má horfast í augu við samviskubitið og segja: „Ég sé þig. Þú ert hér vegna þess að ég elska. En þú ert ekki sannleikurinn. Sannleikurinn er sá að ég elska hann enn – líka þegar ég fer í gegnum daginn á sjálfstýringu.“

Annar dagur ársins kennir manni oft eitthvað sem fyrsti dagurinn gerir ekki. Fyrsti janúar er hávært upphaf: „Nýtt ár án hans.“ Annar janúar er hvíslið: „Lífið heldur samt áfram.“

Reikninga þarf að borga. Krakkar spyrja um kvöldmat. Þvottakarfan er ekki að syrgja, hún er bara full. Og inn á milli þessa allt of jarðbundna er minningin um hann. Ekki til að kæfa allt, heldur til að lita lífið að innan.

Að fyrirgefa sjálfum sér „gleymskuna“ Kannski er stærsta verkefnið á öðrum degi ársins að æfa sig í að fyrirgefa sjálfum sér. Að viðurkenna að við gleymdum þeim ekki í alvöru, við vorum bara ekki með meðvitaðan vitundarfána á lofti.

Við megum byrja daginn á sorg og enda hann í hlátri – án þess að það séu svik. Við megum eiga dag þar sem við hugsum meira um innkaupalista en kirkjugarða – án þess að vera vond systkini. Það er ekki merki um að við séum að yfirgefa þá sem fóru. Það er merki um að við séum enn á lífi. Og að vera enn á lífi er ekki móðgun við þá sem dóu. Það er framhald af þeim.

Ég finn hann nálægt Svo hér sit ég og skrifa: Já, í dag gleymdi ég honum í smástund. Ég drukknaði í hversdagsleikanum. En nú, þegar ég átta mig á því, finn ég ekki bara sektarkennd. Ég finn líka hlýju.

Ég held að ef hann gæti talað, myndi hann segja: „Elsku þú. Það er allt í lagi að láta daginn líða. Þú þarft ekki að halda mér uppi með hugsunum allan sólarhringinn. Ég er ekki að detta niður þótt þú sleppir takinu aðeins. Farðu og lifðu – það er minn heiður.“

Verkefnið er að læra að lifa með þeirri þversögn að geta saknað þeirra svakalega og samt gleymt að hugsa um þau í nokkrar klukkustundir. Ekki vegna þess að ástin hafi minnkað. Heldur vegna þess að hún er orðin svo djúpt innbyggð að hún þarf ekki endalausa staðfestingu.

Doddi er ekki farinn þótt dagurinn minn fyllist af verkefnum. Hann er í því hvernig ég elska. Og á meðan ég elska – þá er hann hér. Líka þegar heilinn er aðeins í pásu. 💛